اجازه دهید همین ابتدای کار برویم سراغ آن درد مشترک؛ همان چرخه باطلی که مثل یک دیوار بتنی جلوی آرزوهای خیلی از ما سبز شده است. داستانِ معروف «مرغ و تخممرغ» در دنیای کار! داستان از این قرار است: شما آگهی استخدام مترجم را میبینید، چشمانتان برق میزند، رزومه را باز میکنید و ناگهان به بند «حداقل ۲ سال سابقه کار مرتبط» میرسید. با خودتان میگویید: «خب، من برای اینکه سابقه داشته باشم باید کار کنم، اما برای اینکه کار کنم باید سابقه داشته باشم!»
احساس کلافگی میکنید؟ حق دارید. این دقیقاً همان لحظهای است که خیلی از استعدادهای درخشان زبان انگلیسی ناامید میشوند و بیخیال مترجمی میشوند. اما بگذارید به عنوان کسی که سالهاست در این بازار نفس میکشد و صدها دانشجو را به مترجمهای حرفهای تبدیل کرده، یک راز را به شما بگویم: این مشکل برای همه مترجمان بزرگ دنیا وجود داشته است. هیچکس با سابقه کار به دنیا نیامده است. همه ما روزی از نقطه صفر شروع کردهایم؛ از نقطهای که حتی یک سطر ترجمه چاپ شده یا یک مشتری راضی نداشتیم.
خبر خوب این است که این قفل، کلید دارد. و کلیدش «دروغ گفتن در رزومه» یا «پارتیبازی» نیست. در این مقاله قرار نیست حرفهای کلیشهای بشنوید. قرار است آستینها را بالا بزنیم و یاد بگیریم چطور بدون سابقه کار رسمی، چنان اعتباری برای خودتان بسازید که کارفرما برای همکاری با شما مشتاق شود. ما در این راهنما به شما یاد میدهیم چطور سابقه کار خودتان را «خلق کنید»، حتی اگر تا امروز یک ریال هم از راه ترجمه درآمد نداشتهاید. آمادهاید؟ بیایید شروع کنیم.
چرا سابقه کار در ترجمه آنقدر که فکر میکنید مهم نیست؟
بیایید یکبار برای همیشه تکلیفمان را با کلمه ترسناک «سابقه کار» روشن کنیم. در بسیاری از شغلها، سابقه کار یعنی شما در یک شرکت حضور فیزیکی داشتهاید و ساعت زدهاید. اما در دنیای ترجمه، قواعد بازی کمی متفاوت است.
بگذارید خیالتان را راحت کنم: کارفرما یا مدیر دارالترجمه، عاشق سابقه بیمه شما نیست. او فقط یک دغدغه دارد: کیفیت و خوشقولی. وقتی یک کارفرما مینویسد «با سابقه کار»، منظورش این نیست که حتماً باید اسم سه تا شرکت در رزومهتان باشد. او در واقع دارد با زبان بیزبانی میگوید: «من میترسم کار را به یک آماتور بدهم و خرابکاری شود. لطفاً به من ثابت کن که کار را بلدی.»
در صنعت ترجمه، مهارت پادشاه است و سابقه، وزیر. اگر شما بتوانید ثابت کنید که مهارت بالایی دارید، هیچکس نمیپرسد قبلاً کجا بودهاید. اما چطور این را ثابت کنیم؟ خوشبختانه در این حرفه، چیزی وجود دارد به نام تست ترجمه.
اکثر کارفرماهای حرفهای، چه در سایتهای فریلنسری و چه در دارالترجمهها، قبل از هر چیزی از شما یک تست کوچک میگیرند. این تست، دروازه طلایی شماست. اگر شما ۱۰ سال هم سابقه داشته باشید اما تست را خراب کنید، رد میشوید. برعکس، اگر سابقه نداشته باشید اما تست را عالی ترجمه کنید، کارفرما نمیتواند از شما بگذرد. پس تمرکزتان را از «نداشتن سابقه» بردارید و روی «بالا بردن مهارت» بگذارید. برای قبولی در این تستها باید تکنیک بلد باشید، نه تاریخچه شغلی.
قدم اول: ساخت پورتفولیو (Portfolio) وقتی هیچ مشتریای ندارید
این بخش، قلب تپنده استراتژی ماست. اگر این قسمت را سرسری بگیرید، بقیه مقاله به دردتان نمیخورد. مشکل اغلب تازهکارها این است که فکر میکنند پورتفولیو یا نمونه کار، یعنی کارهایی که بابتش پول گرفتهاند. اشتباه محض است!
پورتفولیو یعنی: «مجموعهای از بهترین ترجمههای شما که نشاندهنده عیار واقعی قلمتان است». هیچجا ننوشته که این ترجمهها حتماً باید سفارش مشتری بوده باشند. شما میتوانید همین امروز، بله همین امروز، شروع کنید به ساختن سابقه کار مصنوعی اما باکیفیت. چطور؟ بیایید قدم به قدم پیش برویم.
چه متونی را برای نمونه ترجمه کنیم؟
نروید سراغ متون تکراری که همه ترجمه کردهاند. اینکه صفحه اول کتاب «هری پاتر» را ترجمه کنید، هنر نیست. باید هوشمندانه انتخاب کنید تا کارفرما بفهمد شما چالشپذیر هستید. پیشنهاد من به عنوان یک مدرس این است که ۳ متن مختلف ۵۰۰ کلمهای انتخاب کنید:
- یک متن تخصصی یا تکنولوژی: بروید سراغ سایتهایی مثل TechCrunch یا The Verge. یک مقاله جدید درباره هوش مصنوعی یا گجتهای جدید پیدا کنید. این نشان میدهد شما با اصطلاحات روز دنیا آشنا هستید.
- یک متن عمومی یا خبری: مقالات روزنامههایی مثل Guardian یا NY Times گزینههای خوبی هستند. ترجمه متون ژورنالیستی نشان میدهد شما لحن رسمی و خبری را میشناسید.
- یک مقاله ویکیپدیا: این یکی شاهکار است. بروید سراغ ویکیپدیای انگلیسی. موضوعی را پیدا کنید که به آن علاقه دارید (مثلاً تاریخ سینما، نجوم، یا روانشناسی) و نسخه فارسی ندارد یا ناقص است. بخشی از آن را ترجمه کنید.
- زیرنویس ویدیو (TED Talks): اگر به ترجمه فیلم علاقه دارید، یک ویدیو از سایت TED انتخاب کنید که زیرنویس فارسی ندارد. چند دقیقه از آن را ترجمه کنید.
نکته کلیدی اینجاست: کیفیت باید در حد المپیک باشد. چون قرار نیست این کار را فردا تحویل دهید، وقت دارید. بارها بازخوانی کنید، از دیکشنریهای تخصصی استفاده کنید و مطمئن شوید که متن فارسی، روان و سلیس است. اینها سربازان شما در میدان نبرد کاریابی هستند.
نمونه کارها را کجا منتشر کنیم؟
حالا که متنها را ترجمه کردید، نباید آنها را در کشوی میزتان پنهان کنید. باید دیده شوند.
- لینکدین (LinkedIn): اگر پروفایل لینکدین ندارید، یعنی در دنیای حرفهای وجود ندارید. لینکدین بخشی دارد به نام “Articles”. ترجمههایتان را آنجا منتشر کنید. تیتر جذاب بزنید. مثلاً: «ترجمه مقاله جدیدترین دستاوردهای ناسا در مریخ». در ابتدای متن صادقانه بنویسید: «این ترجمه را به عنوان نمونه کار انجام دادهام».
- وبلاگ شخصی: سرویسهای رایگان مثل ویرگول (Virgool) یا بلاگفا عالی هستند. یک صفحه بسازید و کارهایتان را آنجا بگذارید. داشتن یک لینک که کارفرما بتواند رویش کلیک کند و نمونه کارهایتان را ببیند، شما را از ۹۰٪ رقبا جلو میاندازد.
- فایل PDF شکیل: متن اصلی (انگلیسی) و متن ترجمه شده (فارسی) را در یک فایل Word کنار هم بگذارید (دو ستونه). یک هدر و فوتر زیبا طراحی کنید، اسم و شماره تماستان را بنویسید و آن را PDF کنید. این فایل، کارت ویزیت حرفهای شماست.
قدم دوم: داوطلب شدن (Volunteering)؛ میانبر طلایی
اگر فکر میکنید کار داوطلبانه یعنی بیگاری کشیدن، باید دیدگاهتان را عوض کنید. در شروع کار، کار داوطلبانه برابر است با خریدن اعتبار. وقتی شما برای یک سازمان معتبر رایگان ترجمه میکنید، آنها به شما «تاییدیه» میدهند و شما حق دارید نام آنها را در رزومهتان بیاورید. این دیگر «سابقه کار مصنوعی» نیست؛ یک سابقه کار رسمی و قابل استعلام است!
چند جا وجود دارد که میتوانید همین الان برایشان داوطلب شوید:
- مترجمان بدون مرز (Translators without Borders): این یک سازمان جهانی است. اگر در تستهایشان قبول شوید، میتوانید در پروژههای بشردوستانه کمک کنید. داشتن اسم TWB در رزومه، وزن اعتبار شما را ده برابر میکند.
- ترجمه زیرنویسهای یوتیوب (Community Contributions): بسیاری از کانالهای آموزشی یوتیوب اجازه میدهند کاربران برایشان زیرنویس بفرستند.
- موسسات خیریه داخلی و دانشجویی: به انجمنهای علمی دانشگاهها یا خیریهها پیام دهید. بگویید حاضرید مقالات یا بروشورهایشان را رایگان ترجمه کنید. در عوض از آنها بخواهید یک نامه رضایتمندی (Recommendation Letter) روی سربرگشان به شما بدهند.
این نامهها و گواهیها، دقیقاً همان چیزی هستند که جای خالی سابقه کار را در رزومه شما پر میکنند. کارفرما وقتی ببیند شما برای یک هدف داوطلبانه کار کردهاید، نه تنها به مهارتتان اعتماد میکند، بلکه شخصیت شما را هم تحسین خواهد کرد.
قدم سوم: نوشتن رزومه برای کسی که سابقه ندارد (رزومه عملکردی)
بزرگترین اشتباه مترجمان تازهکار این است که از فرمتهای سنتی رزومه استفاده میکنند. رزومههای سنتی (Chronological) بر اساس «تاریخچه شغلی» تنظیم شدهاند: سال ۹۸ تا ۹۹ کجا بودید؟ سال ۱۴۰۰ کجا بودید؟ خب معلوم است، وقتی شما جایی نبودهاید، این رزومه پر از جای خالی میشود و توی ذوق میزند.
شما باید از رزومه مهارتی یا عملکردی (Functional Resume) استفاده کنید. در این مدل رزومه، تمرکز روی «زمان» نیست، روی «توانایی» است.
به جای اینکه بنویسید «سوابق شغلی»، یک بخش بزرگ و پررنگ بسازید با عنوان: پروژههای انجام شده (Projects). حالا همان نمونه کارهایی که در قدم اول (پورتفولیو) ساختید را اینجا بیاورید. مثلاً بنویسید:
«ترجمه مجموعه مقالات تخصصی در حوزه بلاکچین و ارز دیجیتال (۵۰۰۰ کلمه)»
«ترجمه و بومیسازی زیرنویس سخنرانی تد با موضوع مدیریت زمان»
میبینید؟ شما دروغ نگفتهاید. شما واقعاً اینها را ترجمه کردهاید. کارفرما با دیدن این لیست، متوجه میشود که شما بیکار ننشستهاید و دستتان به ترجمه گرم است.
همچنین، روی مهارتهای نرمافزاری مانور بدهید. اگر تایپ ده انگشتی بلدید، اگر کار با Word و ابزارهای مترجم یار (مثل Trados – حتی در حد آشنایی) را بلدید، اینها را بولد کنید. کارفرما نیاز به کسی دارد که فایل را تمیز و سریع تحویل دهد، و این مهارتها گاهی از سابقه کار هم جذابترند.
از کجا اولین پروژه پولی را بگیریم؟ (سایتهای فریلنسری)
خب، نمونه کار داریم، رزومه مهارتی هم ساختیم. حالا وقتش است که وارد بازار شویم. بهترین جا برای شروع، سایتهای فریلنسری (آزادکاری) مثل پونیشا، کارلنسر یا پارسکدرز است.
اما صبر کنید! در این سایتها رقابت وحشتناک است. شما با مترجمانی طرف هستید که صدها پروژه انجام دادهاند و ۵ ستاره دارند. چطور در این جنگ پیروز شوید؟ استراتژی من برای شما این است: اولین پروژه را بخرید!
منظورم چیست؟ یعنی در اولین پروژههایی که پیشنهاد میدهید، اصلاً به فکر درآمد نباشید. قیمت پایین پیشنهاد دهید (البته نه آنقدر پایین که شکبرانگیز باشد، اما رقابتی). هدف شما در ۳ تا ۵ پروژه اول، فقط و فقط گرفتنِ امتیاز و فیدبک (Rating & Review) است.
به کارفرما پیامی صادقانه بدهید: «من تجربه زیادی در ترجمه متون این حوزه دارم (اشاره به نمونه کار)، اما چون تازه در این سایت فعالیتم را شروع کردهام، حاضرم با قیمتی کمتر و با نهایت دقت پروژه شما را انجام دهم تا نظر مثبت شما را جلب کنم.»
بسیاری از کارفرماها که بودجه محدودی دارند، این پیشنهاد را روی هوا میزنند. وقتی شما ۵ تا پروژه با ۵ ستاره داشته باشید، آن وقت دیگر «بدون سابقه» نیستید. آن ستارهها، سابقه کار نقد شما هستند.
چگونه در تستهای ترجمه کارفرما رد نشویم؟
بیایید روراست باشیم. تمام کارهایی که تا الان گفتیم (پورتفولیو، رزومه، پیشنهاد قیمت)، فقط شما را تا پشت درِ اتاق کارفرما میآورد. لحظه سرنوشتساز، لحظه تست ترجمه است. اگر در این مرحله بلنگید، تمام زحماتتان دود میشود و به هوا میرود.
خیلی از مترجمان تازهکار، متن را میفهمند اما نمیتوانند خوب به فارسی برگردانند. جملاتشان بوی «ترجمه» میدهد. کلمات را مصنوعی کنار هم میچینند یا بدتر از آن، گرفتار دامهای ترجمه ماشینی میشوند. کارفرماها با یک نگاه به پاراگراف اول میفهمند که شما اینکاره هستید یا نه. غلطهای املایی، رعایت نکردن نیمفاصلهها و جملات طولانی و بیسر و ته، قاتل شانس شما هستند.
میخواهید دستتان نلرزد؟
تنها چیزی که بین شما و اولین درآمدتان فاصله میاندازد، کیفیت ترجمه شما در تست است. اگر میخواهید تکنیکهایی را یاد بگیرید که متن شما را از آماتورها متمایز کند و کارفرما را میخکوب کند، پکیج آموزش مترجمی حرفهای دقیقاً برای همین لحظه طراحی شده است. ما در این دوره نه فقط زبان، بلکه «فنونِ ترجمه کردن» و «بومیسازی» را یادتان میدهیم تا هیچ تستی نتواند شما را رد کند.
جمعبندی و نتیجهگیری
دوست من، نداشتن سابقه کار پایان دنیا نیست؛ بلکه شروع یک ماجراجویی هوشمندانه است. بیایید مسیری که با هم مرور کردیم را یک بار دیگر چک کنیم:
- باور کردیم که مهارت مهمتر از تاریخ استخدام است.
- با ساختن پورتفولیو و نمونه کارهای ساختگی اما باکیفیت، دستمان را پر کردیم.
- با کار داوطلبانه، برای خودمان اعتبار و نام نیک خریدیم.
- رزومه مهارتی نوشتیم و روی پروژهها تمرکز کردیم.
- و در نهایت، با استراتژی قیمت پایین در سایتهای فریلنسری، اولین ستارههایمان را دشت کردیم.
حالا نوبت شماست. همین الان اولین متن نمونه کارتان را انتخاب کنید و شروع کنید. یادتان باشد، همه مترجمان برجستهای که امروز میبینید، یک روز مثل شما دنبال اولین پروژه خود میگشتند. تفاوت آنها در این بود که جا نزدند و راهش را پیدا کردند. شما هم میتوانید.
سوالات متداول
آیا بدون مدرک دانشگاهی هم میتوان پروژه ترجمه گرفت؟
بله، صد در صد. در بازار کار آزاد و فریلنسری، مدرک دانشگاهی اولویت دوم یا سوم است. اولویت اول پورتفولیو (نمونه کار) و مهارت شما در انجام تست ترجمه است. اگر کارتان خوب باشد، کسی مدرک لیسانس از شما نمیخواهد.
بهترین متن برای نمونه کار ترجمه چیست؟
بهترین گزینه، ترجمه مقالاتی است که هنوز نسخه فارسی ندارند. مقالات ویکیپدیا، اخبار تکنولوژی روز و مقالات تخصصی در حوزهای که به آن علاقه دارید، بهترین گزینهها هستند چون هم مهارت شما را نشان میدهند و هم کپی نیستند.
آیا کارفرما متوجه میشود که نمونه کارهای من پروژه واقعی نبودهاند؟
حتی اگر متوجه شود هم مهم نیست! مهم این است که آن ترجمه توسط شما انجام شده باشد و کیفیت بالایی داشته باشد. نمونه کار برای نشان دادن «توانایی» است، نه لیست کردن مشتریان قبلی. صداقت داشته باشید و بگویید اینها نمونه ترجمههای شخصی شما هستند.
دیدگاهها (0)